In het Belgische arbeidsrecht vormt de bescherming van de gezondheid en veiligheid op de werkplek een van de belangrijkste pijlers van het hr-beleid. De normen inzake gezondheidspreventie worden strikt gehandhaafd door de inspectiediensten. Voor ondernemingen die handarbeiders tewerkstellen, zeker in functies met een veiligheids- of gezondheidsrisico, is de correcte uitvoering van het medisch onderzoek een absolute wettelijke verplichting.
Wettelijke basis en de rol van de EDPBW / SEPPT
De wetgeving rond welzijn op het werk in België is geregeld in de Codex over het welzijn op het werk. Deze regelgeving verplicht elke werkgever tot samenwerking met een erkende Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk (EDPBW / SEPPT). Bekende spelers die deze diensten verlenen zijn onder meer IDEWE, Mensura, Cohezio en Securex.
De preventieadviseur-arbeidsgeneesheer beoordeelt de geschiktheid van de werknemer om specifieke taken uit te voeren en identificeert de gezondheidsrisico's die voortvloeien uit de werkomgeving.
Wie is onderworpen aan het verplicht medisch onderzoek?
Niet elke werknemer in België moet verplicht een routineus medisch onderzoek ondergaan. Deze verplichting geldt voor werknemers die worden aangeduid op basis van een gedetailleerde risicoanalyse die in de onderneming is uitgevoerd. Het onderzoek is verplicht voor personen die tewerkgesteld zijn in functies die tot onderstaande categorieën behoren:
- Veiligheidsfunctie: Het bedienen van machines en apparatuur die bij een fout een gevaar kunnen opleveren voor de operator zelf of voor derden (bijv. bestuurders van heftrucks, teledirigeerde kranen, rolbruggen of zwaar bouwmaterieel).
- Functie met verhoogde waakzaamheid: Functies waarbij een daling van de concentratie tot ernstige ongevallen kan leiden (bijv. het toezicht op technologische installaties).
- Functies met specifieke risico's: Functies met blootstelling aan fysieke factoren (lawaai, trillingen, werk op hoogte), chemische agentia (oplosmiddelen, stof, toxische stoffen) of biologische agentia.
Types van preventief gezondheidstoezicht
Afhankelijk van de fase van de tewerkstelling en de specifieke omstandigheden worden verschillende types medisch onderzoek onderscheiden:
1. Voorafgaand gezondheidstoezicht
Dit onderzoek moet worden uitgevoerd vóór de daadwerkelijke aanvang van de werkzaamheden op een functie met een risico. Bij uitzendkrachten of nieuwe aanwervingen mag de werknemer niet worden tewerkgesteld zonder een voorafgaand besluit van geschiktheid.
2. Periodiek gezondheidstoezicht
De frequentie van het periodiek onderzoek hangt af van de aard van het risico (meestal vindt dit om de 12 maanden plaats, hoewel de cyclus voor bepaalde veiligheidsfuncties kan oplopen tot 24 maanden). Het doel is het opvolgen van de gezondheidstoestand van de werknemer in relatie tot de werkomstandigheden.
3. Onderzoek bij werkherneming
Verplicht uit te voeren wanneer een werknemer die onderworpen is aan het gezondheidstoezicht het werk hervat na een afwezigheid van ten minste 4 achtereenvolgende weken wegens ziekte, een aandoening, een ongeval (inclusief arbeidsongeval of ongeval op de weg naar en van het werk) of een bevalling. Het onderzoek moet ten vroegste plaatsvinden op de dag van werkhervatting en uiterlijk binnen de 10 werkdagen daarna. Dit onderzoek dient om vast te stellen of de werknemer in staat is zijn oorspronkelijke taken weer op te nemen.
Verloop van de procedure en verplichtingen van de werkgever
- Formulier voor de gezondheidsbeoordeling: De werkgever stelt het officiële formulier op waarin de werkpost, de daaraan verbonden risico's en de specifieke technische vereisten nauwkeurig worden omschreven.
- Onderzoek en beoordeling: De preventieadviseur-arbeidsgeneesheer voert een anamnese, een lichamelijk onderzoek en eventuele specifieke testen uit (bijv. een audiometrie bij blootstelling aan lawaai of een oogtest).
- Beslissing: Na afloop van het onderzoek levert de arts een beslissing af over de geschiktheid:
- Geschikt: Geen tegenindicaties voor de uitvoering van de taken.
- Geschikt mits aanpassingen / reïntegratie: Toelating tot werk onder voorwaarde van aanpassing van de werkpost of uitsluiting van specifieke handelingen.
- Tijdelijk of definitief ongeschikt: Onmogelijkheid om de werkzaamheden op de betreffende werkpost uit te voeren.
Juridische en financiële consequenties bij het ontbreken van een medisch onderzoek
Het tewerkstellen van een werknemer op een risicofunctie zonder geldig medisch onderzoek vormt een ernstige inbreuk op de bepalingen van de Codex over het welzijn op het werk. De Inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk kan bij een controle zware financiële sancties opleggen aan de onderneming.
In het geval van een arbeidsongeval op een functie waarvoor een medisch onderzoek vereist is, leidt het ontbreken van een geldig medisch attest tot ernstige juridische consequenties voor het leidinggevend personeel en het risico dat de verzekeraar dekking weigert. Alle kosten verbonden aan de medische onderzoeken vallen volledig ten laste van de werkgever, en de tijd die aan het onderzoek wordt besteed geldt als betaalde arbeidstijd.
